یاریگر هم باشیم...

اعتیاد یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های سلامت در جهان امروز است؛ پدیده‌ای که نه‌تنها سلامت جسمانی افراد، بلکه سلامت روان، روابط خانوادگی، عملکرد تحصیلی و شغلی، و در نهایت سلامت اجتماعی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل، رویکردهای نوین علمی، اعتیاد را صرفاً یک رفتار پرخطر یا ضعف اراده تلقی نمی‌کنند، بلکه آن را نتیجه تعامل عوامل زیستی، روان‌شناختی و اجتماعی می‌دانند.

بسیاری از افراد در مواجهه با فشارهای روانی، اضطراب، افسردگی، احساس تنهایی، ناامیدی یا مشکلات زندگی، به دنبال راهی برای کاهش رنج‌های درونی خود هستند. در چنین شرایطی، مصرف مواد ممکن است در ابتدا به عنوان راهکاری موقت برای فرار از تنش‌ها یا تجربه آرامش تلقی شود؛ اما این آرامش کوتاه‌مدت، به تدریج فرد را در چرخه‌ای از وابستگی و آسیب‌های گسترده قرار می‌دهد.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند افرادی که از مهارت‌های مؤثر مقابله با استرس، روابط حمایتی، احساس تعلق اجتماعی و سلامت روان مطلوب برخوردارند، کمتر در معرض گرایش به مصرف مواد قرار می‌گیرند. از سوی دیگر، انزوای اجتماعی، احساس طردشدگی، ضعف حمایت‌های عاطفی و مشکلات حل‌نشده روانی می‌توانند زمینه‌ساز آسیب‌پذیری بیشتر باشند.

در این میان، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، تغییر نگاه ما به افراد درگیر با مصرف مواد است. قضاوت، سرزنش و برچسب‌زنی نه‌تنها کمکی به حل مسئله نمی‌کند، بلکه اغلب موجب تشدید احساس شرم، انزوا و کاهش انگیزه برای دریافت کمک می‌شود. در مقابل، همدلی، پذیرش انسانی و حمایت آگاهانه می‌تواند مسیر مراجعه به خدمات تخصصی و بازگشت به زندگی سالم را هموارتر سازد.

دانشگاه‌ها به عنوان مراکز تولید دانش و ارتقای فرهنگ سلامت، نقش مهمی در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی دارند. افزایش آگاهی درباره سلامت روان، آموزش مهارت‌های زندگی، تقویت تاب‌آوری، گسترش فرهنگ کمک‌خواهی و دسترسی آسان به خدمات مشاوره‌ای از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کاهش خطر گرایش به مصرف مواد مؤثر باشد.

روز جهانی مبارزه با مواد مخدر، تنها یادآور مبارزه با یک ماده نیست؛ بلکه فرصتی است برای توجه به ریشه‌های روانی و اجتماعی آسیب‌ها، ترویج فرهنگ پیشگیری و تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی. هر یک از ما می‌توانیم با شنیدن بدون قضاوت، حمایت از افراد آسیب‌پذیر، افزایش آگاهی و تشویق به دریافت کمک تخصصی، بخشی از راه‌حل باشیم.

در جهانی که بسیاری از افراد در سکوت با رنج‌های خود دست‌وپنجه نرم می‌کنند، گاهی یک نگاه همراه، یک گفت‌وگوی صمیمانه و یک حمایت آگاهانه می‌تواند نقطه آغاز تغییر باشد.

 یاریگر هم باشیم؛ زیرا پیشگیری از اعتیاد با آگاهی، همدلی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی معنا پیدا می‌کند.

 دکتر توحید مرادی | روانشناس