گزارش مشروح آیین گرامیداشت سالروز وحدت حوزه و دانشگاه

آئین گرامیداشت سالروز وحدت حوزه و دانشگاه، با حضور دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، امام جمعه تبریز، استاندار آذربایجان شرقی، رئیس دانشگاه تبریز، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه های استان و جمع کثیری از اساتید دانشگاه‌های استان به ویژه اعضای هیئت علمی دانشگاه تبریز و با حضور جمعی از علمای اعلام حوزه‌های علمیه در دانشگاه هنر اسلامی تبریز و با میزبانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه های استان برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه تبریز، در این برنامه باشکوه که با استقبال اعضای هیئت علمی دانشگاه ها و علمای حوزه مواجه شده بود، دکتر محمدتقی اعلمی؛ رئیس دانشگاه تبریز طی سخنانی با اشاره به تحولات بنیادین رویکرد دانشگاه‌ها در قرن بیستم و بیست‌ویکم، بر ضرورت بازتعریف این وحدت بر اساس حل مسائل واقعی جامعه تأکید کرد.
وی با بیان اینکه دانشگاه‌های قرن بیستم بر پایه طبقه‌بندی دانش، ساختارهای صلب و تخصص‌های عمیق اما محدود شکل گرفته بودند، اظهار داشت: این رویکرد اگرچه در تولید دانش مؤثر بود، اما امروز به مانعی برای فهم جهان به‌هم‌پیوسته و پیچیده کنونی تبدیل شده است.
دکتر اعلمی افزود: در قرن بیست‌ویکم با دانشگاه‌هایی مواجه هستیم که از تولید دانش طبقه‌بندی‌شده به سمت فهم سیستم‌ها، تولید داده، کار بین‌رشته‌ای و پشتیبانی از تصمیم‌سازی در دنیای پیچیده حرکت کرده‌اند و کار بین‌رشته‌ای امروز به یک اصل در دانشگاه‌ها تبدیل شده است.
رئیس دانشگاه تبریز با تأکید بر اینکه بین‌رشته‌ای بودن به معنای کنار گذاشتن تخصص نیست، تصریح کرد: این رویکرد به معنای قرار دادن تخصص در متن یک مسئله واقعی است و دانشگاه‌های امروز باید دانشگاه‌های مسئله‌محور باشند.
وی با اشاره به تأکید رئیس‌جمهور بر نقش دانشگاه‌ها در حل مسائل کشور گفت: امروز در تمام زمینه‌ها باید مراجعه به دانشگاه اصل قرار گیرد و بر همین اساس، وحدت حوزه و دانشگاه نیز باید بر پایه حل مسئله تعریف شود.
دکتر اعلمی یکی از مسائل محوری قابل طرح در دبیرخانه وحدت حوزه و دانشگاه را موضوع نخبگان، سرمایه اجتماعی و دغدغه‌های نسل جدید دانست و گفت: دشمن در جنگ ۱۲ روزه اخیر تلاش داشت با دامن زدن به اعتراضات داخلی، مردم را به صحنه بیاورد و از این طریق اهداف خود را پیش ببرد که در این مسیر ناکام ماند.
وی ادامه داد: در مرحله نخست، دشمن با ترور دانشمندان هسته‌ای، فرماندهان نظامی و مسئولان بلندپایه کشور، به‌دنبال ایجاد ضربه‌ای گسترده بود و حتی به روایتی قصد ترور ۲۵۰ نفر را داشت که الحمدلله ناکام ماند. هرچند خسارت‌های سنگینی متحمل شدیم و فرماندهان ارزشمندی را از دست دادیم، اما دشمن به هدف نهایی خود نرسید و با فرماندهی مقام معظم رهبری و جانفشانی نیروهای مسلح، توطئه‌ها خنثی شد.
رئیس دانشگاه تبریز با هشدار نسبت به تلاش‌های مستمر دشمن برای تضعیف سرمایه اجتماعی و بازسازی اعتراضات افزود: امروز توجه به سرمایه اجتماعی و بازسازی اعتماد عمومی اهمیت دوچندانی دارد.
دکتر اعلمی با اشاره به واقعیت‌های میدانی اظهار داشت: کاهش احساس اثرگذاری در میان نخبگان جوان و افزایش تمایل به مهاجرت یا کناره‌گیری اجتماعی از جمله چالش‌های جدی پیش‌روی کشور است. بخشی از نسل نخبه، خود را در نسبت با نظام تصمیم‌سازی فرهنگی و علمی نمی‌بیند و لازم است این احساس برطرف شود.
دکتر اعلمی بر ضرورت شکل‌گیری گفت‌وگوی مشترک میان حوزه و دانشگاه برای مواجهه با این مسائل تأکید کرد و گفت: نخبه صرفاً فرد ممتاز علمی نیست، بلکه هر فردی که توان تولید فکر، تعهد اجتماعی و اثرگذاری داشته باشد، نخبه محسوب می‌شود.
نماینده عالی وزیر علوم در استان در تبیین مفهوم سرمایه اجتماعی خاطرنشان کرد: سرمایه اجتماعی با بیانیه ساخته نمی‌شود، بلکه با رویه عادلانه، اعتماد متقابل، احساس عدالت و شنیده شدن شکل می‌گیرد.
رئیس دانشگاه تبریز نقش حوزه علمیه در ارتباط با نسل جدید را ارائه پاسخ‌های عقلانی، اقناعی و متناسب با زبان نسل امروز دانست و تصریح کرد: باید از پاسخ‌های آماده برای پرسش‌های قدیمی فاصله بگیریم، اخلاق گفت‌وگو را تقویت کنیم، سعه‌صدر علمی داشته باشیم و به‌جای مرجعیت صرفاً رسمی، مرجعیت فکری ایجاد کنیم.
وی در ادامه با اشاره به نقش دانشگاه در بازسازی اعتماد نخبگانی گفت: دانشگاه صرفاً محل آموزش نیست، بلکه محل شنیدن و گفت‌وگوست. تقویت کرسی‌های آزاداندیشی واقعی، گفت‌وگوی بین‌رشته‌ای و مشارکت نخبگان در حل مسائل واقعی جامعه و استان از وظایف مهم دانشگاه‌هاست.
دکتر اعلمی نقطه اتصال حوزه و دانشگاه را در همین حوزه دانست و افزود: مسئله نسل جدید نه صرفاً فرهنگی است و نه صرفاً علمی. به همین دلیل باید با اجرای پروژه‌های مشترک حوزه و دانشگاه در حوزه‌هایی مانند سبک زندگی، عدالت، معنای پیشرفت، نسبت دین و فناوری، هوش مصنوعی و فضای مجازی، اختلاف دیدگاه‌ها را به تکمیل دیدگاه‌ها تبدیل کنیم و این رویکرد را در دستور کار دبیرخانه وحدت حوزه و دانشگاه قرار دهیم.
وی با اشاره به هفته پژوهش، از انتخاب آذربایجان شرقی به‌عنوان یکی از استان‌های برگزیده کشور در حوزه پژوهش و فناوری خبر داد و گفت: هفته آینده در مراسمی که به مناسبت هفته پژوهش در وزارت کشور برگزار می‌شود، از تلاش‌های استان با حضور رئیس ستاد پژوهش استانی، استاندار محترم و دبیر شورا تقدیر خواهد شد.
رئیس دانشگاه تبریز این موفقیت را حاصل حمایت‌های گسترده امام جمعه تبریز و استاندار آذربایجان شرقی از دانشگاه‌ها دانست و ابراز امیدواری کرد این حمایت‌ها تداوم یابد تا دانشگاه‌های استان بیش از پیش در حوزه‌های پژوهشی و آموزشی موفق شوند.
وی در خاتمه از رونمایی رویداد استارتاپی علوم انسانی و اسلامی برای نخستین بار  در این مراسم خبر داد و گفت: سال گذشته در اثر زحمات دکتر نصراله‌زاده؛ رئیس سابق دانشگاه تبریز، شورای گسترش آموزش عالی با تشکیل پارک علم و فناوری دانشگاه تبریز موافقت کرد که یکی از شروط آن، تأسیس مرکز نوآوری علوم انسانی و اسلامی بود. امروز با رونمایی از رویداد استارتاپی علوم انسانی و اسلامی در نظام پارک علم و فناوری دانشگاه تبریز، زمینه شکل‌گیری این مرکز نوآوری فراهم می‌شود. 
گفتنی است سخنرانی دکتر اعلمی به ویژه اعلام رونمایی از رویداد استارتاپی علوم انسانی و اسلامی و تشکیل این مرکز در دانشگاه تبریز با استقبال حاضران به ویژه دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی و نماینده ولی فقیه در استان مواجه گردید و در پایان مراسم با حضور دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، نماینده ولی فقیه در استان، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه های آذربایجان شرقی، استاندار، رئیس مرکز پژوهش های مجلس، بنیانگذار دانشگاه هنر اسلامی و نماینده خانواده شهدای جنگ دوازده روزه افتتاح و رونمایی شد. 
تحقق وحدت حوزه و دانشگاه؛ در گرو پرهیز از نگاه‌های انحصارطلبانه
نماینده ولی‌فقیه در آذربایجان شرقی نیز با تأکید بر ضرورت شکل‌گیری تعامل عمیق، واقعی و اثربخش میان این دو نهاد علمی و فکری، گفت: حل بخش قابل توجهی از مسائل کشور، به‌ویژه در حوزه علوم انسانی، در گرو نزدیکی صادقانه و عالمانه حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌هاست.
حجت‌الاسلام والمسلمین احمد مطهری‌اصل با اشاره به سابقه طرح ایده وحدت حوزه و دانشگاه از سال‌های ابتدایی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، اظهار داشت: اگرچه این ایده از همان دوران مطرح بوده، اما در مسیر تحقق آن، گاه نگاه‌های افراطی و انحصارطلبانه از سوی برخی افراد در هر دو مجموعه، مانع شکل‌گیری تعامل حقیقی شده است؛ افرادی که بدون شناخت کافی از اقتضائات حوزه یا دانشگاه، در پی نقش‌آفرینی در رأس این وحدت بوده‌اند.
امام جمعه تبریز با تأکید بر اینکه وحدت حوزه و دانشگاه نباید به سطح شعار تقلیل یابد، افزود: این وحدت زمانی محقق می‌شود که روحانیون آشنا با فضای دانشگاه و استادان دانشگاهی آشنا با حوزه علمیه، فرصت گفت‌وگو، تعامل و اثرگذاری واقعی پیدا کنند.
نماینده ولی‌فقیه در آذربایجان شرقی در بخش دیگری از سخنان خود، به نقش شخصیت‌های علمی برجسته در تحقق این پیوند اشاره کرد و گفت: چهره‌هایی که هم در علوم عقلی و هم در علوم نقلی صاحب‌نظر و سرآمد هستند، از سرمایه‌های ارزشمند علمی کشور محسوب می‌شوند و بهره‌گیری صحیح از ظرفیت آنان می‌تواند در حل مسائل کلان علمی و فرهنگی مؤثر باشد.
وی همچنین با انتقاد از تمرکز بیش از حد نخبگان علمی در تهران و قم، تصریح کرد: این تمرکز، آسیب‌هایی را متوجه استان‌ها کرده است؛ در حالی که استان‌هایی مانند آذربایجان شرقی با پیشینه غنی علمی و فرهنگی، نیازمند حضور فعال نخبگان حوزوی و دانشگاهی هستند تا مسیر تربیت و پرورش شخصیت‌های برجسته علمی در این مناطق تداوم یابد.
حجت‌الاسلام والمسلمین مطهری‌اصل در خاتمه ابراز امیدواری کرد: با تقویت تعامل مستمر، آزاداندیشانه و عالمانه میان حوزه و دانشگاه، زمینه حل چالش‌های علمی، فرهنگی و اجتماعی فراهم شود و جایگاه شایسته علمی استان بیش از پیش احیا گردد.
ضرورت حفظ حق متفاوت اندیشیدن حوزویان و دانشگاهیان
استاندار آذربایجان شرقی نیز وحدت حوزه و دانشگاه را یک راهبرد راهبردی در جمهوری اسلامی ایران دانست و گفت: تجربه انقلاب اسلامی نشان داده است که پیشرفت پایدار زمانی محقق می‌شود که علم، اخلاق و هویت دینی در کنار یکدیگر قرار گیرند.
دکتر بهرام سرمست با تأکید بر لزوم احترام به تفاوت‌ها افزود: وحدت حوزه و دانشگاه زمانی از سطح شعار فراتر می‌رود که هر یک، ضمن حفظ کارکرد و استقلال نهادی خود، حق متفاوت‌اندیشیدن را برای دیگری به رسمیت بشناسند و بر محور عقلانیت علمی و معنوی حرکت کنند.
وی با بیان اینکه حوزه‌های علمیه پاسدار عقلانیت دینی و اخلاق اجتماعی و دانشگاه‌ها پیشران علم، فناوری و نوآوری هستند، تصریح کرد: جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به پیوند این دو عقلانیت برای پاسخگویی همزمان به نیازهای مادی و معنوی نیازمند است.
دکتر سرمست با اشاره به پیچیدگی چالش‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور خاطرنشان کرد: این مسائل با نگاه تک‌بعدی قابل حل نیست و اجماع نخبگان فکری و علمی حوزه و دانشگاه و تبدیل این وحدت به تولید راهکارهای سیاست‌گذاری علمی و نسخه‌های عملیاتی، ضرورتی انکارناپذیر است.
وی همچنین با اشاره به جنگ شناختی و تلاش برای تحریف مفاهیم و تضعیف سرمایه اجتماعی گفت: حوزه و دانشگاه دو سنگر اصلی روشنگری و آگاهی‌بخشی هستند و هم‌افزایی این دو نهاد می‌تواند سد محکمی در برابر بحران‌های پیش‌روی جامعه باشد.
استاندار آذربایجان شرقی با اشاره به جایگاه علمی استان افزود: آذربایجان شرقی با برخورداری از پیشینه‌ای غنی، از جمله مجموعه ربع رشیدی با بیش از ۷۵۰ سال سابقه، و حضور دانشگاه‌های معتبر و نخبگان علمی و حوزوی، می‌تواند به‌عنوان قطب دانشگاهی کشور، پیوند حوزه و دانشگاه را از سطح گفتمان به عرصه عمل ارتقا دهد.
وی در خاتمه، نقش شورای عالی انقلاب فرهنگی در سیاست‌گذاری این حوزه را مهم دانست، حضور دبیر این شورا را مغتنم برشمرد و ابراز امیدواری کرد با همدلی و تعامل سازنده میان نهادهای علمی، حوزوی و مدیریتی استان، بتوان پاسخگوی مسائل و مطالبات جامعه بود.
حل مسائل کشور در گرو پیوند حکمت حوزوی و علوم دانشگاهی 
 دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز طی سخنانی با بیان اینکه درباره وحدت حوزه و دانشگاه سخنان فراوانی مطرح شده است، اظهار کرد: مقصود از وحدت این نیست که حوزه به دانشگاه یا دانشگاه به حوزه تبدیل شود و یا این دو نهاد با یکدیگر ادغام شوند، بلکه مقصود همکاری و هم‌افزایی دانشگاهیان و حوزویان برای پیشرفت کشور است.
حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر عبدالحسین خسروپناه افزود: به تعبیر دیگر، وحدت حوزه و دانشگاه به معنای ایجاد پیوند میان علوم حوزوی و علوم دانشگاهی برای حل مسائل کشور است؛ مسائلی که شامل حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، امنیتی و سایر چالش‌های موجود در کشور می‌شود.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ماهیت علوم حوزوی گفت: علومی همچون فلسفه، فقه، اصول، اخلاق، عقاید، عرفان و حکمت نظری و عملی در حوزه‌های علمیه دنبال می‌شود و در مقابل، در دانشگاه‌ها نیز در کنار آموزش بخشی از این علوم، عمدتاً علوم پایه، فنی و مهندسی، علوم انسانی و علوم پزشکی تدریس می‌شود.
وی با طرح این پرسش که جمع شدن این علوم برای حل مسائل کشور به چه معناست، تصریح کرد: علوم مدرن که از دوره رنسانس به بعد شکل گرفتند، بر سه مبنای اصالت انسان، اصالت دنیا و اصالت فاعل شناسایی یعنی عقل و فکر انسان استوار بودند. این رویکرد آثار ارزشمندی داشت و بشر با اتکای به عقل خود توانست طبیعت را بشناسد، از کشف جدول مندلیف و قوانین ترمودینامیک تا شناخت ریزاتم‌ها، الکترون‌ها، کوانتوم و کهکشان‌ها پیش برود.
خسروپناه ادامه داد: اشکال این رویکرد آنجا بود که با هیومنیزم، ربوبیت خداوند کنار گذاشته شد؛ نه به معنای نفی خدا، بلکه خدا به‌عنوان خالق پذیرفته شد اما ربوبیت او نفی گردید. در نتیجه، ربوبیت از خدا گرفته و به انسان واگذار شد و انسان گفت «من رب هستم».
وی تأکید کرد: لازمه این نگاه، استکبار است و این نوع استکبار، مصداق فساد فی‌الارض محسوب می‌شود. بر اساس آموزه‌های قرآن کریم، منشأ فساد فی‌الارض استکبار و منشأ استکبار نیز نفی ربوبیت الهی است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به پیامدهای این نگرش گفت: این رویکرد منجر به شکاکیت در بینش، منیت در منش و اباحی‌گری در کنش می‌شود و نتیجه آن، بحران‌هایی همچون بحران هویت، بحران خانواده، بحران محیط زیست و ده‌ها بحران دیگر در انسان معاصر است.
وی افزود: خداوند در قرآن کریم انسان را به علم، عقل و شنیدن حقایق دعوت می‌کند، اما تأکید دارد که عالم با این ابزارهای معرفتی، به‌عنوان آیات الهی دیده شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر خسروپناه با بیان اینکه حکمت قرآنی متعلق به اولی‌الالباب است، گفت: صاحبان عقل عملی، عقل نظری، عقل معاش و عقل معاد، اولی‌الالباب محسوب می‌شوند و تبیین حکمت قرآنی، نسبت آن با عقل و تعریف اولی‌الالباب از جمله وظایف اساسی حوزویان است.
وی تصریح کرد: هنگامی که حکمت به‌درستی تبیین شود، پیوند آن با علم و فناوری، علوم انسانی، هنر و علوم پزشکی معنا پیدا می‌کند و حوزه و دانشگاه می‌توانند با پیوند علوم خود، مسائل جامعه را حل کنند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ناکارآمدی الگوهای غربی در حل مسائل جامعه ایران گفت: آسیب‌های اجتماعی، مسائل فرهنگی و مشکلات اقتصادی جامعه ما با روش‌هایی مانند هیومنیزم، سکولاریزم یا نظریه‌های اقتصادی متفکرانی چون هایک و فریدمن حل نمی‌شود، چرا که جامعه ما بر پایه فرهنگ، خردورزی و حکمت شکل گرفته است.
وی ادامه داد: حکمت‌شناسی وظیفه حوزه‌های علمیه و علم‌شناسی، طبیعت‌شناسی و انسان‌شناسی به معنای علوم انسانی، وظیفه دانشگاه‌هاست و اگر حوزویان و دانشگاهیان حکمت، طبیعت و انسان را با یکدیگر پیوند دهند، مسائل جامعه قابل حل خواهد بود.
خسروپناه با اشاره به نقش علوم انسانی اجتماعی بیان کرد: این علوم به توصیف انسان محقق می‌پردازند، در حالی که توصیف انسان مطلوب کاری فلسفی، عرفانی، کلامی و فقهی است و نیازمند اجتهاد است. توصیف انسان مطلوب بر عهده حوزویان و توصیف انسان محقق بر عهده دانشگاهیان است و این دو باید در کنار یکدیگر قرار گیرند.
وی افزود: تمامی مسائل اجتماعی از آسیب‌های اجتماعی و هویت روان‌شناختی و جامعه‌شناختی گرفته تا مباحث اقتصادی و امنیتی، مستلزم سه مرحله توصیف انسان مطلوب، توصیف انسان محقق و تغییر انسان محقق است که هر یک نقش حوزه و دانشگاه را می‌طلبد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به سند دانشگاه اسلامی گفت: این مباحث در سند دانشگاه اسلامی مورد توجه قرار گرفته و بنده نیز از جمله افرادی بوده‌ام که در تدوین این سند مشارکت داشته‌ام.
وی در تأکید کرد: کار حوزه، حکمت‌آموزی و کار دانشگاه، طبیعت‌شناسی است و حل مسائل جامعه تنها با ترکیب این دو امکان‌پذیر خواهد بود. در صورت تحقق این پیوند، می‌توان جامعه را به سمت پیشرفت و تحقق تمدن نوین اسلامی سوق داد و بر همین اساس، حوزویان و دانشگاهیان باید با حوصله، گفت‌وگو، برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی و تعامل علمی، برای حل مسائل کشور تلاش کنند.
در ابتدای این مراسم، دکتر محمدتقی پیربابایی؛ رئیس دانشگاه هنر اسلامی تبریز ضمن خیر مقدم به میهمانان، گفت: با هم افزایی دین و دانش روز، می توانیم مسیر پاسخگویی به چالش های روز را فراهم و مسیر علم را هموارتر کنیم.
براساس این گزارش، در پایان این آئین، تعدادی از اساتید حوزه و دانشگاه مورد تجلیل قرار گرفتند. همچنین از رویداد استارتاپی علوم انسانی و اسلامی پارک علم و فناوری دانشگاه تبریز رونمایی شد و حاضران از نمایشگاه تخصصی صنایع دستی و هنرهای اسلامی بازدید کردند.