انتشار مقاله علمی استاد دانشگاه تبریز در برترین مجله تخصصی مهندسی شیمی جهان

مقاله پژوهشی دانشیار دانشگاه تبریز با همکاری پژوهشگران جوان این دانشگاه و محققانی از اسپانیا، در مجله معتبر بین‌المللی Progress in Energy and Combustion Science - که بر اساس گزارش سال ۲۰۲۵ مؤسسه Clarivate، با ضریب تأثیر ۴۱٫۳ در رتبه نخست مجلات حوزه مهندسی شیمی قرار دارد - منتشر شد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه تبریز، مقاله‌ دکتر مریم طهماسب‌پور؛ دانشیار گروه مهندسی شیمی دانشکده مهندسی شیمی و نفت دانشگاه تبریز با عنوان «Recent Advances in Calcium Looping Process for Post-combustion CO₂ Capture and Thermochemical Energy Storage; the State-of-the-art and Prospective for Practicability»  و با مشارکت مهندس محمد حیدری و مهندس بابک عظیمی، از دانشجویان این دانشگاه و با همکاری پژوهشگرانی از دانشگاه سویلا اسپانیا، در مجله بین‌المللی  Progress in Energy and Combustion Science  منتشر شد.
این نشریه بر اساس گزارش *Journal Citation Reports (JCR)* سال ۲۰۲۵ مؤسسه Clarivate، با ضریب تأثیر ۴۱٫۳، رتبه نخست را در میان ۱۸۳ مجله نمایه‌شده در حوزه مهندسی شیمی به خود اختصاص داده است. انتشار تعداد محدودی مقاله در این نشریه، به‌طوری‌که در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۵ مقاله و در سال ۲۰۲۵ تنها ۲۴ مقاله در آن منتشر شده است، بیانگر سطح بالای تخصصی و گزینش‌گری این مجله علمی است.
این مقاله به بررسی جامع فرایند چرخه کلسیم (Calcium Looping) به‌عنوان یکی از فناوری‌های امیدبخش در جذب دی‌اکسید کربن و ذخیره‌سازی ترموشیمیایی انرژی می‌پردازد. این فناوری بر پایه واکنش برگشت‌پذیر اکسید کلسیم (CaO) و کربنات کلسیم (CaCO₃) عمل می‌کند و به دلیل فراوانی مواد اولیه، هزینه نسبتاً پایین و ظرفیت مناسب جذب، از قابلیت قابل‌توجهی برای توسعه فناوری‌های مرتبط با کاهش انتشار کربن و ذخیره‌سازی انرژی برخوردار است.
یکی از چالش‌های اساسی در توسعه صنعتی این فرایند، کاهش تدریجی ظرفیت جذب جاذب‌ها در اثر پدیده‌هایی همچون سینترینگ، رشد ذرات و تجمع آن‌ها طی چرخه‌های متوالی کربناسیون و کلسیناسیون است. این مسئله به‌ویژه در راکتورهای بستر سیال، که عملکرد مناسب آن‌ها به ویژگی‌های فیزیکی و جریان‌پذیری ذرات وابسته است، اهمیت ویژه‌ای دارد.
در این پژوهش، راهکارهای نوین بهبود عملکرد جاذب‌های مبتنی بر اکسید کلسیم، از جمله جاذب‌های نانوساختار و ذرات و گرانول‌های شکل‌داده‌شده، بررسی شده است. نویسندگان با تحلیل و ارزیابی حدود ۲۰۰ مقاله علمی، شاخص‌هایی نظیر ظرفیت جذب دی‌اکسید کربن، پایداری جاذب در چرخه‌های متوالی و عملکرد آن در شرایط آزمایشگاهی و نزدیک به شرایط صنعتی را به‌صورت کمی مقایسه کرده‌اند. همچنین، راهکارهای بهبود سیالیت و جریان‌پذیری ذرات در راکتورهای بستر سیال، به‌عنوان یکی از الزامات مهم بهره‌برداری صنعتی از این فناوری، مورد توجه قرار گرفته است.
بخش دیگری از مقاله به کاربرد چرخه کلسیم در ذخیره‌سازی ترموشیمیایی انرژی، به‌ویژه در نیروگاه‌های خورشیدی متمرکز (Concentrated Solar Power)، اختصاص دارد. در این بخش، شرایط بهینه کلسیناسیون و کربناسیون، راهکارهای کاهش سینترینگ، استفاده از افزودنی‌های مناسب برای افزایش پایداری جاذب‌ها و بهبود جذب تابش خورشیدی و نیز چالش‌های طراحی سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی بررسی شده‌اند.
از مهم‌ترین محورهای این مطالعه می‌توان به ارزیابی انتقادی وضعیت کنونی فناوری چرخه کلسیم، شناسایی چالش‌های حل‌نشده و ارائه مسیرهای پژوهشی آینده برای تسهیل تجاری‌سازی و توسعه کاربردهای صنعتی آن اشاره کرد. بر این اساس، دستیابی به جاذب‌هایی با ظرفیت جذب بالا، پایداری طولانی‌مدت، سیالیت مناسب و قابلیت جذب مؤثر تابش خورشیدی، از الزامات اساسی توسعه این فناوری به شمار می‌رود.
دکتر مریم طهماسب‌پور؛ دانشیار گروه مهندسی شیمی دانشکده مهندسی شیمی و نفت دانشگاه تبریز، طی سال‌های اخیر پژوهش‌های مستمری را در زمینه چرخه کلسیم و توسعه جاذب‌های مبتنی بر اکسید کلسیم دنبال کرده است.
در این راستا، تاکنون حدود ۲۵ مقاله علمی در مجلات معتبر بین‌المللی نمایه‌شده در پایگاه ISI منتشر شده است که محور اصلی آن‌ها به اصلاح و بهبود عملکرد جاذب‌های کلسیمی، افزایش ظرفیت جذب، ارتقای پایداری چرخه‌ای و توسعه کاربردهای این مواد در جذب دی‌اکسید کربن و ذخیره‌سازی ترموشیمیایی انرژی اختصاص دارد.