گفت‌وگو با دکتر مسعود امید؛ دبیر علمی همایش فلسفه زندگی

با سلام، لطفا مرجع برگزاری کنفرانس و محل برگزاری آن را بفرمایید.

با سلام، این کنفرانس از سوی دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز و در 30 آبان به مناسبت روز جهانی فلسفه مصادف با 21 نوامبر 2026 و روز حکمت در ایران برگزار خواهد شد. در برگزاری این کنفرانس دانشکده فلسفه دانشگاه پونتیفیکا آناتانیوم ایتالیا در شهر رم نیز به صورت آنلاین با ارائه سخنرانی درباره فلسفه زندگی مشارکت دارند.

در مورد زمینه و پیشینه ایده و طرح این کنفرانس توضیح دهید؟

از حدود سه ماه پیش با لحاظ و نیاز گفتمان فلسفی معاصر ایران و موضوعات همایش های پیشین به این نتیجه رسیدیم که جای یک کنفرانس با محوریت زندگی خالی است. بنده به معاون پژوهشی دانشکده پیشنهاد کردم که موضوع زندگی برای تحقیق و بررسی فلسفی مناسب است. خوشبختانه در اهمیت و ضرورت این موضوع به توافق رسیدیم و ایشان هم اضافه کردند بهتر است این کنفرانس در سطح بین المللی برگزار گردد.

بنده عهده دار تنظیم عناوین و مباحث نو یا تا حدی نو برای کنفرانس شدم. پس از تنظیم آنها و اصلاح و ویرایش دکتر اصغری؛ معاون پژوهشی دانشکده و نهایی شدنش، کار اجرایی از قبیل تهیه پوستر، تعیین محل کنفرانس، دعوت برای مشارکت دانشگاه ها، نامه نگاری برای تصویب دانشگاه و... توسط دبیر اجرایی آغاز شد. این کنفرانس با این عنوان یعنی زندگی شناسی فلسفی محض و عام و به این صورت بین المللی، سابقه و پیشینه ای در ایران ندارد.

چرا فلسفه زندگی را به عنوان موضوع کنفرانس انتخاب کردید؟

انگیزه ما پر کردن خلا فلسفی ناشی از عدم پرداختن جدی و عمیق به مساله زندگی است. در تاریخ فلسفه نوعی غفلت نسبت به خود زندگی صورت گرفته است و کمتر فیلسوفی می شناسیم که حتی درباره زندگی کتاب نوشته باشد. تاریخ تحقیقات و تاملات فلسفی در ایران، به ویژه در دانشگاه، و حتی در اکثر مراکز و موسسات فلسفی دیگر، موضوعات کلاسیک و  انتزاعی و غیر مرتبط با مساله زندگی مطرح بوده است.

این کنفرانس با انگیزه از حاشیه به متن آوردن و محوریت دادن به زندگی در گفتمان فلسفی معاصر ایران تدارک دیده شده است. نیت اصلی ما برجسته کردن و غبار روبی و غیاب زدایی از زندگی در فلسفه ایران معاصراست.

هدف فلسفی و نظری و نیز هدف عملی و کاربردی کنفرانس چیست؟

هدف فلسفی از کنفرانس مشارکت دادن فلسفی اندیشان و فیلسوفان خارجی و داخلی در  مساله زندگی است. و نیز هدف، نوعی تمرین مشارکت فلسفی در مورد یک مساله فلسفی است. همچنین باید گفت که هدف از همین مشارکت نیز ارتقای سطح تفکر فلسفی نسبت به مساله زندگی از مساله ای صرفا علمی، روان شناختی، جامعه شناختی به مساله ای فلسفی، در ایران، است. برای گفتمان فلسفی ایران مفهوم زندگی در مرتبه معقول اول است. ولی ما درصدد آن هستیم تا با مشارکت اهل فلسفه و  نشان دادن غنای فلسفی مفهوم زندگی در این کنفرانس، روشن کنیم که زندگی یک معقول ثانی فلسفی است و ظرفیت و ارزش فلسفه ورزی کلان در مورد آن وجود دارد.

هدف دیگر، تلاش برای چرخش و روی آوری گفتمان فلسفی معاصر ایران به سوی زندگی اندیشی فلسفی و جدی گرفتن آن است. حرکتی فلسفی در باب زندگی برای گذر از غیاب فلسفی به سوی حضور فلسفی آن در گفتمان فلسفی معاصر است. می توان هدف دیگر را نیز بیان کرد و آن نشان دادن کنفرانس به مثابه آینه ای فلسفی برای فلسفی اندیشان ایرانی است تا گویای کمیت و کیفیت زندگی اندیشی فلسفی آنها و کاستی ها و نواقص اندیشه فلسفی ما در باب زندگی باشد. دیگر نکته مهم آن است که این کنفرانس امیدوار است تا زندگی، حلقه رابط فلسفی اندیشان معاصر ایران باشد و محوری باشد تا تمام اهل فلسفه از جهات مختلف و جنبه های متعددی که این موضوع ظرفیت آن را دارد، دور آن جمع گردند و بدان بپردازند.

اما هدف عملی این کنفرانس اماده سازی ذهنیت فلسفی و گفتمان فلسفی ایران معاصر به سوی تامل در زندگی معاصر ایران و جهان و ارائه ایده ها و نظریاتی برای حل مسایل مربوط به این زندگی در سطوح مختلف آن است. این چرخش به سوی زندگی می تواند در حل مسایل عملی، نتایج واقع بینانه و مفیدی داشته باشد. مسایل اخلاقی، هنری، علمی، حقوقی، دینی، سیاسی، اقتصادی و... ما با تصویری فلسفی و تا حدی واقع بینانه و جامع از زندگی معاصر و در رابطه با چیستی و اوصاف آن، قابل حل یا رفع است.

تفاوت و تمایز این کنفرانس با موارد مشابه آن چیست؟

اول اینکه همانطور که گذشت، تا این تاریخ به ندرت کنفرانسی با عنوان فلسفه زندگی به صورت محض و در دانشگاه های ایران برگزار شده است.  عملا کمتر مورد مشابهی،از جهت موضوع، برای مقایسه وجود دارد. دوم، سطح  کنفرانس فلسفه زندگی بر خلاف دیگر موارد مشابه، بین المللی است.  سوم، هدف گذاری ویژه آن که ارتقای مفهوم زندگی به مفهومی فلسفی در سطح دیگر مفاهیم فلسفی است، امری بی سابقه است. چهارم، سطح مشارکت فلسفی در مساله ای کم سابقه با عنوان زندگی، با توجه به کمیت و کیفیت مشارکت مراکز و دانشگاه ها و چکیده ها و مقالات و عناوین و..، بی نظیر است و بسی فراتر از همایش های مشابه است. پنجم، ایجاد بخش دانشجویی برای مشارکت فلسفی دانشجویان با لحاظ و اختصاص جایزه برای مقالات برتر، از ویژگی های ممتاز این کنفرانس است. گفتنی است که تا این تاریخ حدود 90 چکیده و چندین مقاله  دانشجویی، به دبیرخانه ارسال شده است. ششم، درج و انعکاس کامل و انلاین تمام چکیده های ارسالی در وبسایت دانشکده ادبیات   برای آشنایی با دیدگاه های محققان و سطح فلسفی کنفرانس. قرار است تمام مقالات دریافتی نیز در سامانه درج گردد. بررسی و چاپ رسمی و دیجیتالی مقالات بعد از کنفرانس صورت خواهد گرفت. تصمیم برای درج تمام چکیده ها و مقالات در وهله اول و پیش از برسی نهایی، برای ارج نهادن به تلاش های نویسندگان بوده است.

 لینک کنفرانس:  https://literature.tabrizu.ac.ir/fa/page/۱۳۱۰۱

میزان همکاری و استقبال و مشارکت خارجی و داخلی از این کنفرانس چقدر بوده است؟

این کنفرانس با همکاری دانشکده فلسفه دانشگاه پونتیفیکا انتونیوم ایتالیا (Faculty of Philosophy, Pontifical Antonianum University (Rome, Italy))و با مشارکت بسیاری از دانشگاه ها و مراکز علنی و فلسفی داخلی برگزار خواهد شد.  میزان استقبال از کنفرانس در همین ماه اول بسیار چشمگیر است. این استقبال، هم از جهت مشارکت مراکز و دانشگاه ها (از جمله دانشگاه تهران، دانشگاه شهید بهشتی و علامه طباطبایی و ...)و موسسات مشارکت و هم از جهت مشارکت علمی اهل فلسفه در خارج و داخل، برجسته و قابل توجه است. حدود ۱۸ دانشگاه و موسسه و مرکز و پژوهشگاه تحقیقاتی در این کنفرانس مشارکت دارند. حدود یکصد چکیده و دهها مقاله خارجی و داخلی  به دبیرخانه ارسال شده است. سطح فلسفی برخی از چکیده ها و مقالات از جهت موضوع، مساله، ایده ها، نظریات، در حد بسیار عالی و حتی گاهی بی نظیر یا کم نظیر است.

تاکنون چندین متفکر و فیلسوف اعلام آمادگی نمودند تا در این کنفرانس سخنرانی کنند از جمله فیلسوف معروف تعلیم و تربیت پروفسور مایکل پیترز استاد مدعو دانشگاه تسینگهوای چین و استاد بازنشسته ایلنویز آمریکا، پروفسور موریس همینگتن (اصالتا مراغه ای) استاد فلسفه دانشگاه پرتلند آمریکا ، پروفسور کورتیس ریگزبای از دانشگاه هیروشیمای ژاپن، پروفسور لیز جکسون از دانشگاه هنگ کنگ، پروفسور آندره بیززرو از دانشکده فلسفه پونتیفیکا ایتالیا و هانس داسن از هلند. از سخنرانان داخل ایران نیز اساتید فلسفه از دانشگاه های مختلف سخنرانی خواهند کرد. البته سخنران ویژه در افتتاحیه این کنفرانس حجت الاسلام  و المسلمین آقای دکتر عبدالحسین خسروپناه؛ دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی خواهند بود.

-آیا این کنفرانس در مراجع علمی به طور رسمی ثبت شده است؟

بله این کنفرانس در ISC رسما ثبت شده است. کد اختصاصی آن عبارت است از: 56169-05260.  بین المللی بودن و ثبت در ISC  خود گویای سطح عالی فلسفی کنفرانس است.

به فلسفی اندیشان خارجی که در این همایش، خواه به عنوان کمیته علمی و خواه ارائه کننده مقاله، مشارکت دارند، نیز اشاره کنید.

اعضای کمیته علمی داخلی و بین المللی این کنفرانس که اطلاعات آن در وبسایت کنفرانس درج شده است. ویژگی این اعضا در این است که ماهیت بین رشته ای این کنفرانس را نشان می دهد برای مثال از علوم پزشکی، علوم تربیتی و روان شناسی، رشته های الهیات و معارف، از سایر رشته های علمی و نیز از انجمن فلسفه دین ایران، انجمن روان شناسی ایران افراد در این اعضا عضو هستند. در برگزاری این همایش دانشکده الهیات و علوم اسلامی نیز همکاری دارد.

تاریخ و محل برگزاری آن را بفرمایید.

برای ارج گذاری بیشتر به فلسفه،  کنفرانس فلسفه زندگی در  روز جهانی فلسفه در 30  آبان ماه روز شنبه از ساعت 8 صبح الی 14 ظهر امسال برگزار خواهد شد. محل برگزاری کنفرانس نیز یا در سالن داخلی دانشکده ادبیات ( تالار خاقانی) یا در سالن سینمای دانشکده ادبیات خواهد بود.

-پیش کنفرانسی برگزار خواهد شد؟ نحوه برگزاری خود کنفرانس به چه صورت خواهد بود؟

 ما در نظر داریم در صورت امکان یک پیش کنفرانس به نحو حضوری  در دانشکده ادبیات با محوریت آثار برخی از اساتید و دانشجویان دکترا برگزار کنیم. در ادامه، خود کنفرانس به دو شیوه حضوری و غیرحضوری( انلاین یا با استفاده از فایل تصویری از پیش آماده) با زیر نویس فارسی در مورد سخنرانی های خارجی برگزار خواهد شد.

-اگر در اخر نکاتی مورد نظر است، بفرمایید.

 در پایان بر خود لازم می دانم به چند نکته اشاره کنم. نخست، دانشگاه، عهده دار تمهیدی نظری برای زندگی است. این کنفرانس نیز تمهیدی نظری برای زندگی ایرانی محسوب می شود تا به تدریج از سوی مراکز دیگر به تمهید عملی بینجامد. دوم، سپاسگزاری از دانشگاه تبریز که هم افتخاری برای خود آفرید و هم پذیرای چنین کنفرانسی شد. سوم، اعلام سپاس از تمام مشارکت کنندگان حقوقی و حقیقی که ما را تا کنون دلگرم کرده اند.