گردهمایی موسسه‌ها و نهادهای فعال در حوزه آموزش زبان و ادبیات فارسی
یازدهمین گردهمایی موسسه‌ها و نهادهای فعال در حوزه آموزش زبان و ادبیات فارسی در جهان به میزبانی بنیاد سعدی و با حضور مدیران مراکز آزفا و استادان این حوزه از جمله مسئول مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان دانشگاه تبریز، برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه تبریز، دکتر غلامعلی حداد عادل؛ رئیس بنیاد سعدی و عضو شورایعالی انقلاب فرهنگی طی سخنانی در این گردهمایی اظهار کرد: ما باید توجه داشته باشیم که آموختن زبان به همزبانان یک روش دارد و آموختن زبان به غیرهمزبانان روش دیگری دارد. ما با دو نوع ذهن سر و کار داریم؛ ذهنی که زبان می‌داند اما سواد نوشتن ندارد و ذهنی که نه زبان بلد است و نه سواد نوشتن. به همین جهت روش‌های متفاوتی برای آموزش زبان فارسی وجود دارد. پس ما هم به روش‌شناسی نیاز داریم و هم به معرفت‌شناسی تا بدانیم که این یک کار تخصصی است.
وی در رابطه با گام دوم برای آموزش زبان فارسی عنوان کرد: گام دوم این است که باید برای تحقق آموزش زبان فارسی به خارجیان از وجود این متخصص‌ها استفاده کنیم. یعنی جایی باید باشد که بعد از اینکه تعدادی در دانشگاه آموزش دیدند، پژوهش کردند، پایان‌نامه نوشتند و کارآموزی کردند، استخدام شوند و برای آموزش زبان فارسی در جهان فکر کنند و کار کنند.
حداد عادل ادامه داد: گام سوم تألیف کتاب‌های مخصوص آموزش زبان فارسی به خارجیان است. تا قبل از تأسیس بنیاد سعدی، استادانی مانند مرحوم دکتر ثمری و مرحوم دکتر صفار مقدم با عشق و علاقه شخصی تدریس کرده بودند یا خودشان دست‌اندرکار تألیف کتاب بودند. سازمان فرهنگ و ارتباطات نیز با اساتید قراردادهایی می‌بستند تا کتاب‌هایی تألیف کنند و آنها را به نقاط مختلف دنیا ارسال کنند.
حداد عادل افزود: در سال‌های اخیر با افزایش دانشجویان خارجی در کشور رو‌به‌رو بودیم که بیش از 100 هزار در ایران مشغول تحصیل هستند و البته اتفاقات زیادی در زمینه پذیرش دانشجوی خارجی وجود دارد که معلم متخصص و کتاب نبوده و این موجب شده که شورای عالی انقلاب فرهنگی تصمیم بگیرد نظارت بر این دانشجویان خارجی به عهده بنیاد سعدی باشد.
حفظ و گسترش زبان فارسی در جهان؛ بخشی از برنامه‌های دیپلماسی عمومی وزارت خارجه
سخنگوی وزارت امور خارجه نیز طی سخنانی گفت: زبان فارسی عامل اندیشه، حکمت و تمدنی است که قرن‌ها در گستره وسیعی از جهان، از بنگاله و هند تأثیرگذار بوده است. امروز نیز این زبان با دارا بودن گنجینه‌ای از عرفان، شعر، ادب و فلسفه می‌تواند نقش بی‌همتایی در گفت‌وگوهای بین‌فرهنگی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران ایفا کند. باور به این ظرفیت غنی همواره از برنامه‌های حفظ و گسترش زبان فارسی در جهان به عنوان بخشی از هویت ایرانی و به عنوان بخشی از برنامه‌های دیپلماسی عمومی حمایت کرده است.
اسماعیل بقایی ادامه داد: سفرای ما و نمایندگی‌های دیپلماتیک ما در خارج از کشور، همراه و در کنار فعالان فرهنگی مستقر در سفارتخانه‌ها، نمایندگان بنیاد سعدی در امر کمک به گسترش زبان فارسی هستند. محور مهم این گردهمایی موضوع پذیرش دانشجویان خارجی در دانشگاه‌های ایران است. این سیاست نه تنها موجب تقویت پیوندهای علمی و فرهنگی می‌شود، بلکه زمینه‌ساز شکل‌گیری نسلی از فارغ‌التحصیلان است که در ظرفیت غیررسمی به مثابه سفیران فرهنگی و ادبی ایران در کشورهای خود ایفای نقش خواهند کرد.
رییس مرکز دیپلماسی عمومی وزارت امور خارجه افزود: ما در وزارت امور خارجه، با همکاری بنیاد سعدی و وزارت علوم و سازمان فرهنگ و ارتباطات تلاش می‌کنیم با تسهیل فرآیندهای اداری و ارائه بورسیه‌های آموزشی مؤثر، در جذب دانشجویان علاقه‌مند به زبان فارسی و ایران‌شناسی اقدام کنیم. بنیاد سعدی به عنوان نهادی تخصصی در آموزش زبان فارسی به غیر فارسی‌زبانان، نقشی اساسی در هماهنگی و هم‌افزایی میان مراکز فعال در این عرصه ایفا کرده است که شایسته تقدیر است.
زبان فارسی یکی از ابزارهای انتقال فرهنگ و هویت ایرانی
رئیس سازمان امور دانشجویان نیز گفت: زبان فارسی به عنوان یکی از ابزارهای انتقال فرهنگ و هویت فرهنگی، نقشی انکارناپذیر در انتقال مفاهیم فرهنگی هر کشور دارد. از این رو، در تحولات شتابان فرهنگی و هویتی امروزی، کشورها و جوامع مختلف می‌کوشند زبان خود را گسترش دهند تا از این طریق بتوانند فرهنگ و مفاهیم فرهنگی و هویت خود را در این رقابت‌ها حفظ کنند. گرچه عوامل دیگری همچون ریشه‌دار بودن زبان، قدرت فرهنگی، علمی، صنعتی و اقتصادی هر کشور نیز تأثیر بسزایی دارند.
دکتر سعید حبیبا افزود: زبان فارسی به عنوان یکی از کهن‌ترین زبان‌های دنیا، نمایانگر فرهنگ باستانی و غنی ایران زمین است که روزگاری از شرق دور و هند و چین تا قلب اروپا نفوذ و رسمیت داشته است. هنوز ریشه‌های قوی این زبان در سرزمین‌های پرجمعیت دنیا مانند کشورهای ازبکستان، تاجیکستان و مناطقی دیگر وجود دارد و شخصیت‌های بزرگی همچون فردوسی، سعدی، مولانا و حافظ را پشتوانه خود دارد.
وی با بیان اینکه وزارت علوم و دانشگاه‌ها نقش کلیدی در تبدیل زبان فارسی به یک زبان علمی بین‌المللی دارند، افزود: دیپلماسی علمی که یکی از عرصه‌های مهم دیپلماسی در حال حاضر است، باید بر پایه تقویت زبان فارسی به عنوان زبان تعامل علمی و فناوری استوار باشد. بدین منظور، ایجاد ساختارهای قوی و تهیه محتوای مناسب علمی و آموزشی در نظام آموزش عالی می‌تواند به تحقق اهداف ما در توسعه و ترویج زبان فارسی کمک شایانی کند.
معاون وزیر علوم تاکید کرد: سازمان امور دانشجویان باید بر تقویت زبان فارسی برای دانشجویان غیر ایرانی که علاقه‌مند به تحصیل در دانشگاه‌های ایران هستند تمرکز کند. عمده‌ترین فعالیت‌ها و برنامه‌های آتی این سازمان شامل صدور مجوزها برای دانشگاه‌ها و نظارت جدی بر آنها خواهد بود.
وی ادامه داد: ما به عنوان سازمان امور دانشجویان معتقدیم هرچند از لحاظ کمیت، حضور دانشجویان خارجی می‌تواند اثرات مثبتی بر تقویت گسترش زبان فارسی ایجاد کند، ولی مهم‌تر از آن کیفیت آموزشی و کیفیت دفاع این دانشجویان است که می‌تواند آنها را به سفرای قوی جهت معرفی فرهنگ و زبان ما تبدیل کند. برعکس، در صورتی که این دانشجویان از نظر آموزش و رفاه رضایت نداشته باشند و برنامه‌های فرهنگی قوی وجود نداشته باشد، ممکن است نقش منفی ایفا کنند.
گزارشی از مرکز آزفای دانشگاه تبریز
مسئول مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان دانشگاه تبریز نیز طی سخنانی ضمن اشاره به قدمت زبان فارسی در منطقه آذربایجان و سلسله شاعران فارسی‌گو در شمالغرب از قرن چهارم تاکنون (قطران تا شهریار) گفت: باتوجه به سابقه دانشگاه تبریز در مطالعات زبان فارسی و تحقیقات ادبی، گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تبریز بعد از دانشگاه تهران، قدیمی‌ترین گروه زبان فارسی در کشور و قدیمی‌ترین گروه آموزشی در دانشگاه تبریز است.
دکتر محمد طاهری خسروشاهی همچنین با اشاره به موقعیت ژئوپولوتیکی آذربایجان شرقی و همجواری این استان با کشورهای قفقاز و آسیای میانه، آموزش زبان فارسی در این دانشگاه را امری ضروری دانست و خاطرنشان کرد: فعالیت مرکز آزفای دانشگاه تبریز به‌عنوان تنها مرکز آزفای دارای مجوز در شمالغرب از سال 1398 با جذب 45 نفر از دانشجویان خارجی آغاز شده است و در حال حاضر برای بیش از 2 هزار دانشجو در این مرکز پرونده آموزشی تشکیل شده و خدمات آموزشی به دانشگاه‌های همجوار نیز انجام می‌گیرد.
وی افزود: آموزش زبان فارسی در مرکز آزفای دانشگاه تبریز در دو سطح مقدماتی و میانی برای متقاضیان انجام می‌شود و این مرکز یکی از معدود مراکزی است که در کنار آموزش، به پژوهش نیز توجه ویژه‌ای دارد. به‌طوریکه تاکنون بیش از 55 نشست علمی، پژوهشی و فرهنگی برای زبان‌آموزان برگزار شده است.
مسئول مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان دانشگاه تبریز در بخش دیگری از سخنان خود به بیان برخی چالش‌های پیش روی مراکز آزفا پرداخت و گفت: گسترش بی‌رویه مراکز آموزش زبان فارسی در دانشگاه‌ها بدون در نظر داشتن زیرساخت‌هایی چون مدرّس، مسائل سخت‌افزاری، قوانین خلق الساعه، تعدد تصمیم‌گیری برای مراکز آزفا، فقدان کتب درسی استاندارد و... از جمله چالش‌های پیش روی مراکز آزفا محسوب می‌شود.
وی ادامه داد: متأسفانه بسیاری از کتب آموزشی موجود بوی ترجمه‌زدگی می‌دهد و گویا این کتب از روی کتاب‌های غربی ترجمه شده است و راهکار این است که گروهی از متخصصان مسلط به زبان فارسی، مطالعات فرهنگی، ایران‌شناسی و... یک کتاب جامع تألیف نمایند.
دکتر طاهری خسروشاهی در خاتمه با اشاره به بحث آموزش غیرحضوری، این موضوع را آفت بزرگی برای آموزش زبان فارسی خواند و بر حضوری بودن آموزش زبان فارسی تأکید کرد.
نظر شما :