تازه های انتشارات: بحران ها و بلایای محیطی

۱۰ مهر ۱۴۰۰ | ۱۲:۵۷ کد : ۱۴۷۷۵ رویدادها و اطلاعیه ها
تعداد بازدید:۲۳۳۸

 

 

عنوان: بحران ها و بلایای محیطی

تالیف: دکتر علی محمدخورشیددوست

دکتر عباس حسینی شمعچی

دکتر مهدی اسدی

ناشر: انتشارات دانشگاه تبریز

 

کتاب بحران‌ها و بلایای محیطی ضمن پرداختن به جزییات تعاریف مربوطه، در تلاش است تا افق دید جدیدی به موضوع مهم معضلات محیطی از منظر دانشگاهی بیندازد. در قرن نوزدهم و پیش از آن، واژۀ بلا و خطر به بیماری­های کشنده­ای همچون طاعون، سل، وبا و مانند آن اطلاق می‌شد. این خطرها ناشی از ناآگاهی انسان از طبیعت و مؤلفه‌های آن بود. راه انسان برای اجتناب از این بلاها، شناخت و چاره‌جویی آن‌ها بود.

شدت و فراوانی خطر و بلا، با میزان ناآگاهی انسان نسبت مستقیم داشت و نه با میزان عملکرد و دخالت انسان در طبیعت؛ به‌عبارت‌دیگر، مخاطرات و بلایا که به دلیل استفادۀ نادرست انسان از منابع طبیعت حاصل می­ شد، عمدتاً در حیطه سلامتی او دور می ­زد.

بعد از جنگ جهانی دوم، توسعه تکنولوژی قدرت انسان را در مقابله با این نوع بلایا بالا برد؛ به‌طوری‌که می‏توان‏ گفت امروزه در اثر توسعۀ سطح عمومی بهداشت، بیش‌تر بیماری‌ها ریشه‌کن شده و یا تحت کنترل درآمده است و هر نوع بیماری دیگری هم که شناخته شود در زمان اندکی درمان و چاره‌جویی می‌شود هرچند هنوز هم، بعضی خطرها و بیماری‌هایی هستند که درمانی برای آن­ها یافت نشده است؛ اما امروز خطرهای تهدیدکنندۀ زندگی انسان از نوع دیگری است. این خطرها، درمجموع، ذیل واژۀ مخاطرات محیطی جمع شده است که شامل خطراتی مانند سیل، زلزله، آلودگی هوا و غیره است. شاید زلزلۀ سال 1755 میلادی در لیسبون، اولین مخاطره‌ای بود که نقش عامل انسانی نیز در آن بررسی شد. به دلیل کم بودن جمعیت انسانی و پایین بودن انتظارات بشر، گسترش سکونت­گاه‌های انسانی عمدتاً در مناطق امنی بوده که کم­تر دچار بلایای مخرب می‌شدند. درمجموع، در آن زمان پدیدۀ مخاطرات مورد توجه دانشمندان نبود و در صورت توجه نیز، مطالعات مربوط به آن بسیار پراکنده است؛ اما بعد از جنگ جهانی دوم و به دنبال گسترش و توسعۀ تکنولوژی و بهداشت، از یک‌طرف جمعیت افزایش یافت و از طرف دیگر، انتظارات انسان بالا رفت. انسانی که تا قبل از جنگ تحت سلطۀ طبیعت بود و نمی ‏توانست حتی کوچک­ترین تغییری در آن بدهد، بعد از جنگ، توانمند شد و سعی کرد استیلای خود را اثبات کند.

جنگ جهانی دوم، نقطۀ عطفی در رابطه انسان با محیط و طبیعت شد. دخالت بی‌رویه و غیر‌زیستی انسان در طبیعت، مشکلاتی را به ­بارآورد که درمجموع، ابتدا، نظام طبیعی محیط را برهم­ زد و در مرتبۀ دوم، نظام طبیعت خود انسان را که جزء لاینفک طبیعت در مفهوم کلی آن است، متأثر و متضرر کرد.

در نیمۀ دوم سدۀ بیستم، فراوانی مخاطرات انسان­ساخت به‌قدری زیاد شد که بعضی دانشمندان این دوره را دورۀ آنتروپوسن، یعنی دورۀ فراوانی مخاطرات انسانی نامیدند. امروزه با پیشرفت فناوری رایانه و استفاده از آن در شاخه­ های مختلف علوم از یک­سو و ابداع دستگاه‌های اطلاعات جغرافیایی از سوی دیگر، می­ توان با تلفیق اطلاعات مختلف فضایی و غیر‌فضایی، مناطق و پهنه ­های مختلف را از دیدگاه­ های متفاوت طبقه ­بندی و ارزیابی نمود. مرکز کاهش بحران سازمان ملل واژۀ خطر یا مخاطره را این‌گونه تعریف می‌کند: خطر عبارت است از پدیده، ماده، یا فعالیتی خطرناک که ممکن است به انسان و مایملک او صدمه بزند، ناهنجاری‌های اجتماعی و یا اقتصادی تولید کند و یا سبب تخریب محیط شود.

از نظر سازمان جهانی بهداشت، هر عاملی که به بهداشت محیطی انسان، جانوران و گیاهان آسیب رساند مخاطرۀ محیطی نامیده می‌شود. آلودگی هوا، گرمایش هوا، خشک‌سالی و جز آن مثال‌های بارزی هستند. سازمان جهانی بهداشت، بهداشت محیطی را آن قسمت از سلامت انسان می‌داند که با عوامل فیزیکی، شیمایی، زیستی، اجتماعی و روان‌شناختی محیط تعیین می‌شود. خطر می‏ تواند‏ طبیعی باشد؛ مانند زلزله و خشک‌سالی و یا انسانی باشد؛ مانند تصادفات جاده‌ای و آلودگی هوا. خطرهای طبیعی مانند سیل و زلزله از نظر رفتار طبیعت خطر نیستند؛ اما به دلیل آسیب رساندن به انسان خطر محسوب می‌شوند. وقوع زلزله ربطی به رابطۀ انسان با محیط ندارد.

انسان برای دوری از خطرهای محیط باید درجایی زندگی کند که امکان وقوع زلزله در آنجا نباشد؛ یعنی در رابطه با خطرهای طبیعی، انسان باید مکان وقوع آن را شناسایی و از آن مکان‌ها دوری کند. خطرهای انسانی را انسان ایجاد می‌کند. آلودگی هوا، فرسایش خاک و آلودگی آب، همگی ناشی از فعالیت انسان است. بیش‌تر مخاطرات محیطیِ تهدیدکنندۀ سدۀ بیست­ و­یکم نیز مخاطرات ناشی از دخالت نامطلوب انسان است. انسان قرن بیست ­و­یکم با مخاطرات زیادی مواجه است. خطر و مخاطره جزو زندگی همۀ انسان‌ها شده است و انسان‌ها باید برای درامان­ ماندن از خطرات و بلایای طبیعی، ضمن شناخت بلایا و نحوۀ عملکرد آن، راه‌های مقابله با آن را نیز فرا بگیرند. با عنایت به همۀ موارد فوق، کتاب حاضر سعی دارد با ارائۀ مطالبی چند دربارۀ بحران و بلایای محیطی دانشجویان مقاطع تحصیلی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا و سایر علاقه‌مندان و پژوهشگران دانش‌های مرتبط با علوم زمینی، جغرافیایی، اقلیمی و هیدرولوژی را در حوزۀ مطالعاتی خویش بهره ­مند سازد.

این کتاب از 13 فصل تشکیل شده است. عناوین فصل‌های کتاب عبارتند از: فصل اول: کلیات، فصل دوم: تغییرات اقلیمی، فصل سوم: خشک‌سالی، فصل چهارم: بیابان و بیابان‌زایی، فصل پنجم: مخاطرات یخبندان، فصل ششم: مخاطرات طوفان‌های شدید، فصل هفتم: مخاطرات سیلاب‌ها، فصل هشتم: مخاطرات زمین‌لرزه، فصل نهم: آلودگی‌های هوای شهری، فصل دهم: بحران و آلودگی آب، فصل یازدهم: مخاطرات سیستم حمل و نقل، فصل دوازدهم: ارزیابی ریسک، فصل سیزدهم: روش‌های مدیریت بحران‌ها و پدافند غیرعامل.

یادآوری می‌نماید؛ دکتر علی محمدخورشیددوست که با همکاری دکتر عباس حسینی شمعچی (استاد مدعو گروه اقلیم شناسی) و دکتر مهدی اسدی (دکترای اقلیم شناسی) این کتاب را تالیف کرده است، استاد گروه آب و هواشناسی دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی می باشد که تاکنون 15 عنوان کتاب و حدود 200 مقاله دانشگاهی به چاپ رسانیده است.

 

 


( ۴ )

نظر شما :